ثبت شرکت دانش‌بنیان چیست؟ شرایط، مراحل، مدارک و مزایای دانش‌بنیان شدن
ثبت شرکت دانش‌بنیان یکی از موضوعات مهم برای شرکت‌هایی است که در زمینه فناوری، نوآوری، تحقیق و توسعه و تولید محصولات یا ارائه خدمات فناورانه فعالیت می‌کنند. بسیاری از کارآفرینان تصور می‌کنند که «شرکت دانش‌بنیان» یک نوع شرکت در اداره ثبت شرکت‌هاست؛ در حالی که دانش‌بنیان بودن، یک وضعیت و تأییدیه تخصصی برای شرکت واجد شرایط است و با ثبت اولیه شرکت تفاوت دارد.
به بیان ساده، ابتدا باید یک شرکت در قالب حقوقی مناسب به ثبت برسد و سپس، در صورت داشتن شرایط لازم، برای ارزیابی دانش‌بنیان اقدام کند.
در این مقاله از مؤسسه ثبت امروز با مفهوم شرکت دانش‌بنیان، شرایط دانش‌بنیان شدن، مراحل درخواست، مدارک مورد نیاز، انواع شرکت‌های دانش‌بنیان و مهم‌ترین مزایای آن آشنا می‌شوید.
شرکت دانش‌بنیان چیست؟
شرکت دانش‌بنیان شرکتی است که فعالیت آن بر پایه فناوری، نوآوری، دانش فنی و توسعه محصولات یا خدمات فناورانه شکل گرفته و پس از بررسی و ارزیابی، واجد شرایط دانش‌بنیان بودن شناخته می‌شود.
بنابراین هر شرکتی که فعالیت علمی یا فناوری داشته باشد، لزوماً دانش‌بنیان محسوب نمی‌شود.
در فرایند ارزیابی، موضوعاتی مانند محصول یا خدمت شرکت، سطح فناوری، دانش فنی و سایر معیارهای تعیین‌شده در نظام ارزیابی بررسی می‌شوند. شرکت‌ها همچنین بر اساس مرحله رشد و وضعیت کسب‌وکار خود در گروه‌های مختلف دانش‌بنیان قرار می‌گیرند.
آیا شرکت دانش‌بنیان نوع خاصی از شرکت است؟
خیر.
یکی از مهم‌ترین نکات درباره ثبت شرکت دانش‌بنیان این است که «دانش‌بنیان» نام یک قالب ثبتی مانند:
- شرکت با مسئولیت محدود
- شرکت سهامی خاص
- شرکت سهامی عام
نیست.
به همین دلیل، عبارت «ثبت شرکت دانش‌بنیان» از نظر حقوقی بیشتر به مجموعه اقداماتی اشاره دارد که برای ثبت یک شرکت و سپس درخواست ارزیابی و تأیید دانش‌بنیان بودن آن انجام می‌شود.
در واقع:
ثبت شرکت → فعالیت و ایجاد محصول یا خدمت واجد شرایط → درخواست ارزیابی → ارزیابی تخصصی → تأیید دانش‌بنیان
بنابراین صرفاً با ثبت یک شرکت نمی‌توان عنوان دانش‌بنیان را به آن اضافه کرد.
تفاوت ثبت شرکت با دانش‌بنیان شدن چیست؟
این دو فرایند باید از یکدیگر تفکیک شوند.
ثبت شرکت
ثبت شرکت یک فرایند ثبتی است که از طریق مرجع ثبت شرکت‌ها انجام می‌شود و نتیجه آن ایجاد یک شخصیت حقوقی است.
دانش‌بنیان شدن
دانش‌بنیان شدن یک فرایند ارزیابی تخصصی است که در آن وضعیت فناوری، محصول یا خدمت و سایر معیارهای مربوط به شرکت بررسی می‌شود.
بنابراین ممکن است شرکتی به صورت قانونی ثبت شده باشد اما دانش‌بنیان نباشد.
از طرف دیگر، یک شرکت ثبت‌شده که شرایط لازم را دارد می‌تواند برای ارزیابی دانش‌بنیان اقدام کند.
شرایط دانش‌بنیان شدن شرکت چیست؟
شرایط دقیق دانش‌بنیان شدن به نوع شرکت، محصول یا خدمت و گروه مورد ارزیابی بستگی دارد؛ اما مهم‌ترین موضوعاتی که در این فرایند اهمیت دارند عبارت‌اند از:
- داشتن شخصیت حقوقی و شرکت ثبت‌شده
- فعالیت واقعی شرکت
- وجود محصول، خدمت یا فرایند واجد شرایط
- برخورداری محصول یا خدمت از سطح فناوری مورد نیاز
- وجود دانش فنی مرتبط
- توانایی شرکت در توسعه و ارائه محصول یا خدمت
- احراز معیارهای تعیین‌شده در نظام ارزیابی
- ارائه اطلاعات و مستندات مورد نیاز برای ارزیابی
در نظام جدید ارزیابی، شرکت‌های دانش‌بنیان در سه گروه نوپا، نوآور و فناور دسته‌بندی می‌شوند و هر گروه شرایط اختصاصی خود را دارد.
آیا هر شرکت فناوری می‌تواند دانش‌بنیان شود؟
خیر.
صرف استفاده از فناوری، داشتن وب‌سایت، استفاده از نرم‌افزار یا فعالیت در حوزه فناوری اطلاعات به‌تنهایی به معنای دانش‌بنیان بودن شرکت نیست.
مهم این است که محصول یا خدمت شرکت بتواند معیارهای مربوط به دانش‌بنیان بودن را احراز کند.
به همین دلیل، پیش از اقدام بهتر است محصول یا خدمت شرکت از نظر:
- سطح فناوری
- دانش فنی
- مرحله توسعه
- قابلیت تولید یا ارائه
- مستندات فنی
- بازار و وضعیت تجاری
بررسی شود.
انواع شرکت‌های دانش‌بنیان
در نظام فعلی ارزیابی، شرکت‌های دانش‌بنیان در سه گروه اصلی قرار می‌گیرند:
۱. شرکت دانش‌بنیان نوپا
شرکت‌های نوپا معمولاً در مراحل ابتدایی توسعه کسب‌وکار قرار دارند و هنوز از نظر اقتصادی و تجاری به بلوغ کامل نرسیده‌اند.
یکی از معیارهای مهم برای این گروه، داشتن حداقل یک محصول در سطح نمونه آزمایشگاهی و احراز سایر معیارهای دانش‌بنیان است.
این گروه برای شرکت‌هایی اهمیت ویژه‌ای دارد که محصول فناورانه خود را توسعه داده‌اند اما هنوز به مرحله بلوغ تجاری و فروش گسترده نرسیده‌اند.
۲. شرکت دانش‌بنیان نوآور
شرکت‌های نوآور در مقایسه با شرکت‌های نوپا از بلوغ اقتصادی و تجاری بیشتری برخوردارند.
برای قرار گرفتن در این گروه، علاوه بر احراز معیارهای اصلی دانش‌بنیان، تولید تجاری حداقل یک کالا یا خدمت دانش‌بنیان و شرایط اقتصادی مشخص نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.
۳. شرکت دانش‌بنیان فناور
شرکت‌های فناور نیز شرکت‌هایی هستند که از نظر فناوری و کسب‌وکار به مرحله بالاتری از بلوغ رسیده‌اند و دارای تولید تجاری محصول یا خدمت دانش‌بنیان هستند.
در این گروه علاوه بر معیارهای فناورانه، شاخص‌های اقتصادی و تجاری شرکت نیز اهمیت دارد.
مراحل دانش‌بنیان شدن شرکت
فرایند دانش‌بنیان شدن را می‌توان به چند مرحله اصلی تقسیم کرد.
مرحله اول: ثبت شرکت
در صورتی که هنوز شرکت ایجاد نشده باشد، ابتدا باید شرکت در یکی از قالب‌های قانونی مناسب ثبت شود.
انتخاب قالب شرکت باید با توجه به نوع فعالیت، تعداد شرکا، ساختار مدیریتی و اهداف آینده کسب‌وکار انجام شود.
مرحله دوم: ایجاد و توسعه محصول یا خدمت
شرکت باید فعالیت واقعی خود را آغاز کرده و محصول، خدمت یا فناوری مورد نظر را توسعه دهد.
در این مرحله مستندات فنی، فرایند توسعه، نمونه محصول، دانش فنی و سایر شواهد مربوط به فعالیت شرکت اهمیت پیدا می‌کنند.
مرحله سوم: بررسی شرایط دانش‌بنیان
پیش از ثبت درخواست، بهتر است وضعیت شرکت و محصول آن از نظر معیارهای دانش‌بنیان بررسی شود.
این مرحله می‌تواند از ثبت درخواست نامتناسب یا ناقص جلوگیری کند.
مرحله چهارم: ثبت درخواست ارزیابی
درخواست ارزیابی شرکت از طریق سامانه مربوط به فرایند ارزیابی شرکت‌های دانش‌بنیان ثبت می‌شود.
پس از ثبت درخواست، پرونده برای بررسی و ارزیابی در مسیر مربوط قرار می‌گیرد. در نظام ارزیابی جدید، درخواست‌ها پس از ثبت می‌توانند برای بررسی تخصصی به کارگزاران مربوط ارجاع شوند و نتیجه بررسی‌ها در فرایند دبیرخانه مورد بررسی و تصمیم‌گیری قرار می‌گیرد.
مرحله پنجم: ارزیابی تخصصی
در این مرحله اطلاعات شرکت، محصول یا خدمت و مستندات ارائه‌شده بررسی می‌شود.
نوع ارزیابی با توجه به حوزه فعالیت شرکت و محصول مورد درخواست متفاوت است.
مرحله ششم: اعلام نتیجه
پس از تکمیل فرایند ارزیابی، نتیجه درباره وضعیت دانش‌بنیان شرکت اعلام می‌شود.
در صورت تأیید، شرکت بر اساس معیارهای مربوط در یکی از گروه‌های دانش‌بنیان قرار می‌گیرد.
مدارک لازم برای دانش‌بنیان شدن
مدارک مورد نیاز به نوع شرکت، محصول و فرایند ارزیابی بستگی دارد و نمی‌توان یک فهرست ثابت برای تمام شرکت‌ها ارائه کرد.
با این حال، معمولاً اطلاعات و مستنداتی مانند موارد زیر اهمیت دارند:
- اطلاعات ثبتی شرکت
- اساسنامه
- آگهی تأسیس و آخرین تغییرات
- اطلاعات اعضای هیئت‌مدیره
- اطلاعات مربوط به فعالیت شرکت
- معرفی محصولات و خدمات
- مستندات فنی محصول
- اطلاعات مربوط به فناوری مورد استفاده
- مستندات تحقیق و توسعه
- مدارک مربوط به تولید یا نمونه محصول
- اطلاعات مالی و فروش، در صورت مرتبط بودن
- مستندات نیروی انسانی
- اطلاعات مربوط به دانش فنی شرکت
در بعضی مراحل، اطلاعات مالی و اظهارنامه‌های مالیاتی شرکت نیز با توجه به نوع ارزیابی اهمیت پیدا می‌کنند.
آیا شرکت تازه‌تأسیس می‌تواند دانش‌بنیان شود؟
بله، در برخی شرایط.
تازه‌تأسیس بودن شرکت به خودی خود مانع درخواست ارزیابی نیست؛ اما شرکت باید بتواند معیارهای لازم را احراز کند.
برای شرکت‌هایی که هنوز از نظر اقتصادی و تجاری به بلوغ کامل نرسیده‌اند، گروه دانش‌بنیان نوپا در نظر گرفته شده است.
در این حالت، وجود محصول یا خدمت فناورانه و احراز سایر معیارهای تعیین‌شده اهمیت دارد.
بنابراین اگر قصد تأسیس یک شرکت دانش‌بنیان را دارید، بهتر است پیش از ثبت شرکت، مدل فعالیت و محصول مورد نظر را بررسی کنید.
آیا شرکت با مسئولیت محدود می‌تواند دانش‌بنیان شود؟
قالب «دانش‌بنیان» مستقل از قالب ثبتی شرکت است.
بنابراین برای پاسخ دقیق، باید شرایط شرکت و محصول آن بررسی شود و صرفاً بر اساس نوع قالب ثبتی درباره امکان دانش‌بنیان شدن تصمیم‌گیری نکرد.
به عبارت دیگر، موضوع اصلی در ارزیابی دانش‌بنیان، احراز معیارهای مربوط به فناوری، محصول یا خدمت و شرایط شرکت است.
آیا شرکت سهامی خاص می‌تواند دانش‌بنیان شود؟
ثبت شرکت به صورت سهامی خاص نیز به خودی خود مانع دانش‌بنیان شدن نیست.
در اینجا نیز معیار اصلی، احراز الزامات و معیارهای ارزیابی دانش‌بنیان است.
به همین دلیل، اگر هدف شما تأسیس یک شرکت فناور و دانش‌بنیان است، انتخاب قالب حقوقی شرکت باید متناسب با شرایط واقعی کسب‌وکار و برنامه آینده آن انجام شود.
مزایای شرکت دانش‌بنیان چیست؟
یکی از دلایل اصلی توجه شرکت‌ها به دانش‌بنیان شدن، امکان استفاده از حمایت‌ها و خدماتی است که برای شرکت‌های واجد شرایط در نظر گرفته شده است.
بسته به ضوابط و نوع شرکت، این حمایت‌ها می‌تواند در حوزه‌هایی مانند:
- تأمین مالی
- تسهیلات و ضمانت
- توسعه بازار
- توسعه محصول
- تحقیق و توسعه
- توسعه صادرات
- استقرار و توسعه زیرساخت
- حمایت از سرمایه‌گذاری
- خدمات مشاوره‌ای و تخصصی
ارائه شود.
برای نمونه، صندوق نوآوری و شکوفایی خدمات و تسهیلات مختلفی را برای شرکت‌های دانش‌بنیان ارائه می‌کند و شرایط استفاده از هر خدمت تابع ضوابط همان خدمت است.
بنابراین نباید تصور کرد که تمام شرکت‌های دانش‌بنیان به صورت خودکار از تمام حمایت‌ها برخوردار می‌شوند؛ هر حمایت شرایط و مقررات اختصاصی خود را دارد.
آیا شرکت دانش‌بنیان از مالیات معاف است؟
این موضوع یکی از پرسش‌های پرتکرار متقاضیان است.
دانش‌بنیان بودن شرکت به معنای معافیت مطلق و بدون شرط از تمام مالیات‌ها نیست.
برخی حمایت‌ها و معافیت‌های مالیاتی برای فعالیت‌ها و درآمدهای واجد شرایط پیش‌بینی شده‌اند و استفاده از آن‌ها تابع قانون، نوع فعالیت و احراز شرایط مربوط است.
بنابراین بهتر است قبل از هر تصمیم مالی، شرایط جاری و دامنه دقیق معافیت مورد بررسی قرار گیرد.
آیا شرکت دانش‌بنیان وام دریافت می‌کند؟
امکان استفاده از برخی تسهیلات مالی و اعتباری برای شرکت‌های دانش‌بنیان وجود دارد، اما دریافت تسهیلات خودکار و تضمینی نیست.
هر خدمت مالی شرایطی مانند نوع شرکت، طرح، نیاز مالی، اعتبارسنجی، تضامین و سایر ضوابط اختصاصی خود را دارد.
صندوق نوآوری و شکوفایی از جمله نهادهایی است که برای شرکت‌های دانش‌بنیان خدمات مالی و حمایتی ارائه می‌کند.
هزینه دانش‌بنیان شدن چقدر است؟
هزینه این فرایند را نمی‌توان برای همه شرکت‌ها یک مبلغ ثابت اعلام کرد.
هزینه‌های احتمالی به عواملی مانند:
- نوع شرکت
- وضعیت فعلی شرکت
- میزان آمادگی مدارک
- پیچیدگی محصول
- حوزه فناوری
- نیاز به مشاوره
- نیاز به تکمیل مستندات
- خدمات مورد استفاده
بستگی دارد.
همچنین باید میان هزینه ثبت شرکت و هزینه‌های احتمالی مربوط به مشاوره، آماده‌سازی و سایر خدمات مورد نیاز برای فرایند دانش‌بنیان شدن تفاوت قائل شد.
دانش‌بنیان شدن چقدر زمان می‌برد؟
مدت زمان فرایند ثابت نیست.
زمان بررسی می‌تواند با توجه به:
- کامل بودن اطلاعات
- نوع محصول
- حوزه فناوری
- حجم مستندات
- نیاز به بررسی تخصصی
- پاسخ‌گویی شرکت به درخواست‌های تکمیلی
تغییر کند.
بنابراین اعلام یک زمان قطعی برای تمام شرکت‌ها قابل اتکا نیست.
اشتباهات رایج در مسیر دانش‌بنیان شدن
برخی اشتباهات می‌توانند باعث طولانی شدن فرایند یا عدم تأیید درخواست شوند.
۱. تصور اینکه ثبت شرکت به معنی دانش‌بنیان شدن است
ثبت شرکت تنها ایجاد شخصیت حقوقی است و دانش‌بنیان شدن فرایند جداگانه‌ای دارد.
۲. انتخاب موضوع فعالیت بدون توجه به محصول واقعی
صرفاً درج عبارات علمی و فناورانه در موضوع شرکت، دانش‌بنیان بودن را ایجاد نمی‌کند.
۳. اقدام بدون بررسی محصول
قبل از ثبت درخواست باید مشخص شود محصول یا خدمت واقعاً با معیارهای ارزیابی مطابقت دارد.
۴. ارائه مستندات ناقص
مستندات فنی و تجاری باید متناسب با محصول و فرایند ارزیابی ارائه شوند.
۵. تمرکز صرف بر مزایای مالی
دانش‌بنیان شدن صرفاً برای دریافت وام یا معافیت مالیاتی طراحی نشده است؛ شرکت باید ابتدا شرایط واقعی دانش‌بنیان بودن را احراز کند.
آیا ثبت شرکت دانش‌بنیان برای استارتاپ‌ها مناسب است؟
برای بسیاری از استارتاپ‌های فناورانه، بررسی امکان دانش‌بنیان شدن می‌تواند بخشی از برنامه رشد کسب‌وکار باشد.
اما بهتر است ابتدا مشخص شود:
محصول دقیقاً چیست؟
چه فناوری یا دانش فنی در آن وجود دارد؟
شرکت چه چیزی را خودش توسعه داده است؟
محصول در چه مرحله‌ای قرار دارد؟
بازار هدف چیست؟
شرکت چه مستنداتی برای اثبات فعالیت و توانمندی خود دارد؟
پاسخ به این پرسش‌ها کمک می‌کند مشخص شود آیا مسیر دانش‌بنیان شدن برای کسب‌وکار مورد نظر مناسب است یا خیر.
ثبت شرکت دانش‌بنیان با مؤسسه ثبت امروز
اگر قصد راه‌اندازی یک شرکت فناورانه دارید، انتخاب صحیح قالب شرکت و تنظیم ساختار ثبتی آن می‌تواند از همان ابتدا اهمیت زیادی داشته باشد.
مؤسسه ثبت امروز می‌تواند در بخش‌های مختلف این مسیر از جمله:
- مشاوره اولیه برای انتخاب قالب شرکت
- ثبت شرکت
- تنظیم موضوع فعالیت
- تهیه و بررسی مدارک ثبتی
- ثبت تغییرات شرکت
- بررسی اولیه شرایط کسب‌وکار برای ورود به مسیر دانش‌بنیان
- راهنمایی و پیگیری فرایندهای مرتبط
به متقاضیان خدمات ارائه کند.
پیش از شروع فرایند، بهتر است شرایط شرکت، محصول و هدف کسب‌وکار بررسی شود تا مسیر مناسب انتخاب شود.
سوالات متداول درباره ثبت شرکت دانش‌بنیان
ثبت شرکت دانش‌بنیان چگونه انجام می‌شود؟
ابتدا شرکت در قالب حقوقی مناسب ثبت می‌شود و سپس در صورت وجود شرایط لازم، درخواست ارزیابی دانش‌بنیان ارائه می‌شود. پس از بررسی تخصصی و احراز معیارهای مربوط، وضعیت دانش‌بنیان شرکت تعیین می‌شود.
آیا می‌توان مستقیماً یک شرکت را به عنوان دانش‌بنیان ثبت کرد؟
دانش‌بنیان یک قالب ثبتی مستقل مانند سهامی خاص یا مسئولیت محدود نیست. ابتدا شخصیت حقوقی شرکت ایجاد می‌شود و سپس فرایند ارزیابی دانش‌بنیان طی می‌شود.
شرکت دانش‌بنیان چند نوع است؟
در نظام فعلی ارزیابی، شرکت‌های دانش‌بنیان در سه گروه نوپا، نوآور و فناور قرار می‌گیرند.
آیا شرکت تازه‌تأسیس می‌تواند دانش‌بنیان شود؟
بله، در صورت احراز معیارهای مربوط، شرکت‌های تازه‌تأسیس نیز می‌توانند در فرایند ارزیابی قرار بگیرند.
آیا شرکت مسئولیت محدود می‌تواند دانش‌بنیان شود؟
قالب حقوقی شرکت به تنهایی تعیین‌کننده دانش‌بنیان بودن نیست و باید شرایط محصول، فناوری و سایر معیارهای ارزیابی بررسی شود.
آیا دانش‌بنیان بودن باعث معافیت کامل مالیاتی می‌شود؟
خیر. حمایت‌ها و معافیت‌های مالیاتی تابع قوانین و شرایط اختصاصی هستند و نمی‌توان دانش‌بنیان بودن را معادل معافیت کامل از مالیات دانست.
آیا شرکت دانش‌بنیان می‌تواند وام دریافت کند؟
برخی تسهیلات و خدمات مالی برای شرکت‌های دانش‌بنیان وجود دارد، اما دریافت آن‌ها منوط به احراز شرایط همان خدمت است.
جمع‌بندی
ثبت شرکت دانش‌بنیان در واقع دو موضوع مرتبط اما متفاوت را شامل می‌شود: نخست، ایجاد یک شرکت با شخصیت حقوقی مناسب و سپس طی فرایند ارزیابی برای احراز شرایط دانش‌بنیان.
بنابراین اگر قصد راه‌اندازی یک کسب‌وکار فناورانه دارید، بهتر است از ابتدا قالب شرکت، موضوع فعالیت، ساختار سهامداری، محصول یا خدمت، دانش فنی و برنامه توسعه کسب‌وکار را به شکل هماهنگ طراحی کنید.
در نظام فعلی، شرکت‌های دانش‌بنیان در گروه‌های نوپا، نوآور و فناور ارزیابی می‌شوند و شرایط هر گروه با توجه به مرحله رشد و وضعیت فناورانه و اقتصادی شرکت متفاوت است.
اگر برای راه‌اندازی شرکت فناورانه خود به دنبال ثبت شرکت و بررسی مسیر دانش‌بنیان شدن هستید، می‌توانید پیش از شروع فرایند، شرایط فعالیت و محصول خود را با کارشناسان مؤسسه ثبت امروز بررسی کنید.
