تفاوت شرکت حمل و نقل بین المللی و فورواردر چیست؟
در حوزه واردات، صادرات و لجستیک بین‌المللی، اصطلاحاتی مانند شرکت حمل و نقل بین المللی، فورواردر (Forwarder) و کریر (Carrier) زیاد استفاده می‌شوند. با این حال، این اصطلاحات همیشه به یک مفهوم اشاره نمی‌کنند و تفاوت میان نقش آنها برای صاحبان کالا، واردکنندگان و افرادی که قصد راه‌اندازی کسب‌وکار حمل‌ونقل دارند اهمیت زیادی دارد.
به زبان ساده، فورواردر معمولاً وظیفه برنامه‌ریزی، هماهنگی و سازمان‌دهی فرآیند حمل کالا را بر عهده دارد و برای انجام بخش‌های مختلف حمل با کریرها یا سایر ارائه‌دهندگان خدمات حمل همکاری می‌کند. در مقابل، کریر متصدی حمل فیزیکی کالا است.
در این مقاله از «ثبت امروز» تفاوت شرکت حمل و نقل بین المللی و فورواردر، وظایف هرکدام، تفاوت فورواردر و کریر و نکات مهم برای راه‌اندازی این نوع کسب‌وکار را بررسی می‌کنیم.
شرکت حمل و نقل بین المللی چیست؟
«شرکت حمل و نقل بین المللی» عنوانی کلی برای شرکت‌هایی است که در حوزه جابه‌جایی کالا میان کشورها و ارائه خدمات مرتبط با حمل بین‌المللی فعالیت می‌کنند.
این فعالیت می‌تواند بر اساس نوع مجوز، قرارداد و خدمات شرکت شامل بخش‌های مختلفی از زنجیره حمل باشد.
برای مثال، شرکت ممکن است در زمینه حمل زمینی بین‌المللی، حمل هوایی، حمل دریایی، خدمات فورواردری یا سایر خدمات مرتبط فعالیت کند.
بنابراین نباید تصور کرد که تمام شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی دقیقاً یک نوع فعالیت دارند.
فورواردر چیست؟
فورواردر یا Freight Forwarder مجموعه‌ای است که فرآیند حمل کالا را برای صاحب کالا برنامه‌ریزی و هماهنگ می‌کند.
فورواردر می‌تواند با توجه به نوع محموله، مبدأ، مقصد، زمان مورد نیاز و سایر شرایط، روش و مسیر مناسب حمل را انتخاب و اجرای مراحل مختلف حمل را با شرکت‌های حمل‌کننده هماهنگ کند.
به همین دلیل، فورواردر را می‌توان یکی از بازیگران مهم زنجیره تأمین و حمل‌ونقل بین‌المللی دانست.
فورواردر چه خدماتی ارائه می‌دهد؟
بسته به نوع فعالیت و قرارداد، خدمات فورواردر می‌تواند شامل مواردی مانند موارد زیر باشد:
- برنامه‌ریزی حمل کالا
- انتخاب روش مناسب حمل
- هماهنگی با شرکت‌های حمل‌کننده
- رزرو فضای حمل
- هماهنگی اسناد حمل
- پیگیری وضعیت محموله
- هماهنگی تحویل کالا
- هماهنگی میان فرستنده، گیرنده و شرکت حمل
- ارائه خدمات مرتبط با حمل ترکیبی یا چندوجهی
- هماهنگی برخی خدمات لجستیکی مرتبط با حمل
دامنه دقیق خدمات یک فورواردر به نوع فعالیت، قرارداد با مشتری و مقررات مربوط بستگی دارد.
کریر چیست؟
کریر یا Carrier به شخص یا شرکتی گفته می‌شود که مسئولیت انجام حمل کالا را بر عهده می‌گیرد.
به بیان ساده‌تر، اگر فورواردر بیشتر نقش برنامه‌ریز و هماهنگ‌کننده حمل را داشته باشد، کریر نقش حامل و انجام‌دهنده عملیات حمل را بر عهده دارد.
برای مثال، در یک حمل بین‌المللی ممکن است فورواردر برای انتقال کالا با یک شرکت حمل جاده‌ای، شرکت هواپیمایی یا خط کشتیرانی قرارداد یا هماهنگی داشته باشد.
بنابراین یک محموله می‌تواند با خدمات یک فورواردر برنامه‌ریزی شود، اما حمل فیزیکی آن توسط یک کریر انجام شود.
تفاوت شرکت حمل و نقل بین المللی و فورواردر
یکی از نکات مهم این است که «شرکت حمل و نقل بین المللی» و «فورواردر» الزاماً دو مفهوم کاملاً مقابل یکدیگر نیستند.
شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی می‌تواند یک عنوان کلی برای فعالیت شرکت در حوزه حمل بین‌المللی باشد و فورواردر می‌تواند نوع مشخصی از فعالیت در این زنجیره باشد.
در منابع تخصصی حمل‌ونقل نیز فورواردر در کنار کریر به‌عنوان یکی از بازیگران حمل‌ونقل بین‌المللی معرفی می‌شود.
بنابراین هنگام بررسی یک شرکت، بهتر است به جای توجه صرف به عنوان «شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی»، نوع خدمات، مجوز، قرارداد و نقش واقعی شرکت در حمل کالا بررسی شود.
تفاوت فورواردر و کریر
تفاوت فورواردر و کریر از نظر نقش عملیاتی اهمیت زیادی دارد.
فورواردر
فورواردر معمولاً:
- حمل را برنامه‌ریزی می‌کند.
- مسیر و روش حمل را انتخاب می‌کند.
- با شرکت‌های حمل‌کننده هماهنگ می‌شود.
- اسناد و فرآیند حمل را پیگیری می‌کند.
- وضعیت محموله را تا مقصد پیگیری می‌کند.
- در صورت نیاز، چند روش حمل را با یکدیگر هماهنگ می‌کند.
کریر
کریر معمولاً:
- عملیات فیزیکی حمل را انجام می‌دهد.
- وسیله یا سرویس حمل را برای جابه‌جایی کالا فراهم می‌کند.
- کالا را طبق قرارداد حمل از مبدأ به مقصد منتقل می‌کند.
- مسئولیت‌های مربوط به حمل را مطابق قرارداد و مقررات بر عهده دارد.
به همین دلیل، فورواردر لزوماً مالک کامیون، کشتی یا هواپیما نیست و می‌تواند خدمات حمل را با استفاده از ظرفیت کریرهای مختلف سازمان‌دهی کند.
آیا فورواردر مالک کامیون یا کشتی است؟
لزومی ندارد.
یکی از ویژگی‌های رایج فعالیت فورواردر این است که برای انجام حمل از ظرفیت شرکت‌های حمل‌کننده مختلف استفاده می‌کند.
برای مثال، یک فورواردر ممکن است برای یک محموله:
- بخش اول مسیر را با حمل جاده‌ای،
- بخش دوم را با حمل دریایی،
- و بخش نهایی را با حمل جاده‌ای
هماهنگ کند.
در چنین حالتی، فورواردر مسئول سازمان‌دهی زنجیره حمل است، در حالی که هر بخش فیزیکی حمل می‌تواند توسط کریر مربوط انجام شود.
حمل و نقل چندوجهی و نقش فورواردر
یکی از حوزه‌هایی که نقش فورواردر در آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، حمل‌ونقل چندوجهی یا Multimodal Transport است.
در حمل چندوجهی، کالا ممکن است با بیش از یک روش حمل جابه‌جا شود؛ برای مثال:
کامیون → کشتی → کامیون
یا:
کامیون → قطار → کامیون
فورواردر می‌تواند برنامه‌ریزی و هماهنگی این مراحل را بر عهده بگیرد تا محموله از مبدأ تا مقصد نهایی مدیریت شود.
تفاوت فورواردر با باربری معمولی
باربری معمولی معمولاً بر انجام یک عملیات حمل مشخص تمرکز دارد؛ اما فورواردر در حمل بین‌المللی می‌تواند نقش گسترده‌تری در طراحی و هماهنگی زنجیره حمل داشته باشد.
برای مثال، یک فورواردر ممکن است علاوه بر هماهنگی حمل، در انتخاب مسیر، رزرو فضای حمل، هماهنگی اسناد و پیگیری محموله نیز نقش داشته باشد.
البته دامنه خدمات دقیق هر شرکت باید بر اساس قرارداد و مجوزهای آن بررسی شود.
تفاوت فورواردر با شرکت کشتیرانی
شرکت کشتیرانی یا خط کشتیرانی، در حوزه حمل دریایی فعالیت می‌کند و ممکن است به‌عنوان کریر، سرویس حمل دریایی ارائه دهد.
فورواردر از سوی دیگر می‌تواند برای انتقال کالا از ظرفیت خطوط کشتیرانی استفاده کند.
بنابراین ممکن است یک واردکننده برای انتقال کالا از چین به ایران با یک فورواردر قرارداد ببندد و فورواردر فضای حمل مورد نیاز را از یک خط کشتیرانی تهیه کند.
آیا فورواردر همان شرکت حمل و نقل بین المللی است؟
در استفاده عمومی، گاهی این دو اصطلاح به جای یکدیگر استفاده می‌شوند؛ اما از نظر فنی بهتر است آنها را دقیقاً یکسان در نظر نگیریم.
«شرکت حمل و نقل بین المللی» می‌تواند عنوانی کلی برای شرکت فعال در حمل بین‌المللی باشد، در حالی که «فورواردر» نقش یا نوع فعالیت مشخصی در سازمان‌دهی و هماهنگی حمل دارد.
بنابراین برای تشخیص وضعیت یک شرکت باید به نوع مجوز، موضوع فعالیت، خدمات واقعی و قراردادهای آن توجه کرد.
آیا برای تأسیس شرکت فورواردر مجوز لازم است؟
این موضوع به نوع فعالیت و مقررات حاکم بر آن بستگی دارد.
اگر شرکت قصد انجام فعالیت تخصصی حمل‌ونقل بین‌المللی را داشته باشد، باید پیش از ثبت شرکت، الزامات مربوط به مجوز فعالیت بررسی شود.
صرف ثبت شرکت با موضوع حمل‌ونقل یا فورواردر به معنی دریافت مجوز تخصصی فعالیت نیست.
به همین دلیل، بهتر است ابتدا نوع دقیق خدمات شرکت مشخص شود و سپس ساختار حقوقی، موضوع فعالیت و مسیر اخذ مجوز بر اساس همان فعالیت تنظیم شود.
موضوع فعالیت شرکت فورواردر
موضوع فعالیت شرکت باید با خدماتی که قرار است ارائه شود هماهنگ باشد.
برای مثال، اگر شرکت قصد فعالیت در زمینه خدمات فورواردری بین‌المللی داشته باشد، موضوع شرکت باید با الزامات ثبتی و مقررات تخصصی مربوط به این فعالیت تطبیق داده شود.
انتخاب نادرست موضوع فعالیت ممکن است باعث شود شرکت پس از ثبت برای اصلاح موضوع یا انجام تغییرات ثبتی اقدام کند.
چرا تشخیص فورواردر و کریر برای صاحب کالا مهم است؟
شناخت نقش شرکت طرف قرارداد برای صاحب کالا اهمیت زیادی دارد.
صاحب کالا باید بداند با چه شرکتی قرارداد می‌بندد، طرف قرارداد چه خدماتی را متعهد شده و مسئولیت هر مرحله از حمل بر عهده چه شخص یا شرکتی است.
به‌خصوص در حمل‌های بین‌المللی، بهتر است موارد زیر در قرارداد و اسناد مربوط به‌روشنی مشخص شوند:
- مبدأ و مقصد
- روش حمل
- مسئولیت هر طرف
- هزینه حمل
- زمان‌بندی
- نحوه تحویل
- بیمه کالا در صورت توافق
- مسئولیت خسارت
- شرایط تغییر مسیر یا روش حمل
- اسناد مورد نیاز
اشتباهات رایج درباره فورواردر
اشتباه اول: فورواردر حتماً مالک وسیله حمل است
خیر. فورواردر می‌تواند بدون مالکیت مستقیم وسیله حمل، از ظرفیت کریرها برای انجام خدمات استفاده کند.
اشتباه دوم: فورواردر فقط حمل دریایی انجام می‌دهد
خیر. فورواردر می‌تواند بر اساس نوع فعالیت خود، حمل زمینی، دریایی، هوایی، ریلی یا ترکیبی از آنها را هماهنگ کند.
اشتباه سوم: ثبت شرکت یعنی دریافت مجوز
ثبت شرکت و دریافت مجوز فعالیت دو موضوع متفاوت هستند.
اشتباه چهارم: همه شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی یک نوع فعالیت دارند
خیر. نوع خدمات و نقش شرکت‌ها در زنجیره حمل می‌تواند متفاوت باشد.
اشتباه پنجم: فورواردر همان کریر است
خیر. در یک ساختار معمول، فورواردر حمل را سازمان‌دهی و هماهنگ می‌کند و کریر عملیات حمل را انجام می‌دهد؛ هرچند ممکن است یک مجموعه در چارچوب مجاز، بیش از یک نقش را بر عهده داشته باشد.
جمع‌بندی؛ فورواردر بهتر است یا شرکت حمل و نقل؟
این دو عنوان را نمی‌توان صرفاً به شکل «بهتر» یا «بدتر» با یکدیگر مقایسه کرد، زیرا نقش آنها در زنجیره حمل متفاوت است.
فورواردر بیشتر بر برنامه‌ریزی، هماهنگی و سازمان‌دهی حمل تمرکز دارد و می‌تواند برای انجام مسیرهای مختلف با کریرهای گوناگون همکاری کند.
کریر مسئول انجام عملیات حمل فیزیکی است.
و شرکت حمل و نقل بین المللی می‌تواند عنوانی کلی برای شرکت فعال در حوزه حمل بین‌المللی باشد که نوع دقیق فعالیت آن باید بر اساس مجوز، خدمات و ساختار عملیاتی شرکت مشخص شود.
بنابراین اگر قصد تأسیس کسب‌وکار در این حوزه را دارید، ابتدا باید دقیقاً مشخص کنید که قرار است شرکت شما فورواردر، کریر یا ارائه‌دهنده مجموعه‌ای از خدمات حمل‌ونقل بین‌المللی باشد و سپس ساختار ثبتی و مجوزهای مورد نیاز را بررسی کنید.
«ثبت امروز» می‌تواند در انتخاب ساختار حقوقی، تنظیم موضوع فعالیت شرکت و بررسی مسیر ثبت و اخذ مجوزهای مرتبط با کسب‌وکارهای حمل‌ونقل بین‌المللی همراه شما باشد.
سوالات متداول
فورواردر چیست؟
فورواردر مجموعه‌ای است که فرآیند حمل کالا را برنامه‌ریزی و هماهنگ می‌کند و برای انجام بخش‌های مختلف حمل می‌تواند با کریرها و سایر ارائه‌دهندگان خدمات همکاری کند.
تفاوت فورواردر و کریر چیست؟
فورواردر معمولاً وظیفه برنامه‌ریزی و هماهنگی حمل را بر عهده دارد، در حالی که کریر متصدی انجام عملیات حمل فیزیکی کالا است.
آیا فورواردر مالک کامیون یا کشتی است؟
لزومی ندارد. فورواردر می‌تواند از ظرفیت شرکت‌های حمل‌کننده مختلف برای انجام حمل استفاده کند.
آیا شرکت حمل و نقل بین المللی همان فورواردر است؟
این دو اصطلاح دقیقاً مترادف نیستند. شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی می‌تواند عنوانی کلی برای فعالیت در این حوزه باشد، در حالی که فورواردر نقش مشخصی در سازمان‌دهی و هماهنگی حمل دارد.
آیا فورواردر می‌تواند حمل زمینی و دریایی را با هم انجام دهد؟
بله، بسته به نوع فعالیت و مجوزهای شرکت، فورواردر می‌تواند حمل چندوجهی را با هماهنگی روش‌های مختلف حمل سازمان‌دهی کند.
آیا برای تأسیس شرکت فورواردر مجوز لازم است؟
بسته به نوع فعالیت و مقررات مربوط، ممکن است دریافت مجوز تخصصی ضروری باشد. بنابراین بهتر است قبل از ثبت شرکت، نوع دقیق فعالیت و الزامات مجوز آن بررسی شود.
آیا ثبت شرکت حمل و نقل بین المللی به معنی دریافت مجوز فورواردر است؟
خیر. ثبت شرکت و دریافت مجوز تخصصی فعالیت دو فرآیند جداگانه هستند و باید شرایط هرکدام به‌صورت مستقل بررسی شود.
برای ثبت شرکت فورواردر چه موضوعی باید در اساسنامه درج شود؟
موضوع فعالیت باید متناسب با خدمات مورد نظر شرکت و مطابق الزامات ثبتی و مقررات تخصصی تنظیم شود. انتخاب موضوع دقیق پیش از ثبت شرکت می‌تواند از نیاز به اصلاحات بعدی جلوگیری کند.
